مسجد جامع گوهرشاد که بانی آن «گوهرشاد آغا» است، سرشار از هنرهای قدسی معماری ایران زمین، بنا شده است. این مسجد دارای چهار ایوان است. ایوان جنوبی و اصلی آن که ایوان مقصوره نامیده می شود، سرشار از هنرهای معماری، به خصوص کاشی کاری معرق با نقوش کاشی و آجر، گره هندسه نقوش، انواع کتیبه های خطوط ثلث، کوفی، نسخ و ... و انواع گلچین، گره و خط معقلی، رسمی بندی، نقوش بند رومی و ... و بالاخره محراب نفیس و منبر چوبی منبت و گره و هنرمندی درودگران فوق العاده پرکار است. مقرنس بندی های تخته به تخته منحصر به فرد، سبب شهرت جهانی این مسجد شده است. پیش خوان سازی ایوان از کتیبه بندی های متعدد و متنوع است و دو گلدسته منقوس برجسته مدور، در نما از سطح زمین تا انتهای ایوان و رخ بام، با اسماء هزارگانه جلاله «الله» مزین شده است. ادامه گلدسته سازی و به خصوص گنبد اگون، با نقوش گلچین معقلی و خطوط بنایی، عظمت مسجد را دو چندان ساخته است. دو ایوان شرقی و غربی کاملا مشابه یکدیگر، با استفاده از ازاره سازی ها، اسپرسازی های آجر و کاشی، سرپایه سازی ها، طاق نماسازی ها و غرفه سازی ها و پشت بغل سازی ها و با نقوش گوناگون زیبا ساخته شده است که در مجموع، استفاده از خطوط بنایی سه رگی، ارزش های بی همتایی برای مسجد به وجود آورده است. ایوان قبله متصل به بارگاه رضوی، با ارزشهای گلچین های معقلی خوشه انگوری رفت و برگشت و خط بنایی سه رگی «رو، وارو»، از سوره مبارکه جمعه و بسیاری دیگر، این مسجد زیبا را به کمال مطلوب رسانیده است. غرفه بندی های دواشکوبه با طرح های گوناگون و نقوش کاشی کاری و بسیاری دیگر نیز، عظمت این مسجد را چند برابر ساخته است.

 معماری تیموری، در معماری دوره های پیشین خود ریشه دارد، لیکن این هنر تا بدان درجه پیش رفت که اعتلا و پیشرفت هنر و معماری ایرانی را رقم زد و تحول تازه ای در تزیینات بنا به وجود آمد. عظمت هنر ممتاز معماری تیموری را می توان در مسجدجامع گوهرشاد مشهد مشاهده کرد. هنر مقرنس کاری در عصر تیموری، نمایانگر خلاقیت و ابتکار معماران و صنعتگران و دارای سیر تکاملی بوده و قابلیت تغییر پلان مربع به دایره و آرایش سه کنج ها، سرستون ها، تاقچه ها، نیم دایره یا ربع گنبد ها و هم چنین پایهٔ گلدستهٔ مناره ها را داشته است. وجود طرح های خطی از انواع مقرنس در طومار توپقاپی که گمانه زنی ها آن را منتسب به دورهٔ تیموری و اوایل دورهٔ صفوی می دانند، این پژوهش را به سمت تطبیق نزدیک ترین طرح طومار با مقرنس ایوان مقصورهٔ مسجد گوهرشاد سوق می دهد تا به هدف این تحقیق که شناسایی ساختار مقرنس ایوان مقصورهٔ مسجد گوهرشاد و تطبیق آن با مدل خطی طومار توپقاپی است، نائل آید. پرسش های تحقیق عبارتند از: چه ارتباطی بین عناصر ساختاری مقرنس ایوان مقصورهٔ مسجد گوهرشاد مشهد با طرح خطی طومار توپقاپی وجود دارد؟ وجوه تشابه و تفاوت موجود در مقرنس ایوان مقصورهٔ مسجد گوهرشاد با الگوی خطی طومار توپقاپی چیست؟ این تحقیق، هدفی بنیادی دارد و روش آن توصیفی ـ تحلیلی با رویکرد تطبیقی است. گردآوری اطلاعات به شیوهٔ کتابخانه ای، اسنادی و با مشاهدهٔ میدانی صورت گرفته است. نتایج تحقیق نشان می دهد که فرم شمسه در هردو مقرنس در دو بخش هستهٔ مرکزی و بدنه، به یک شکل رسم شده است. ساختار به کار رفته در هردو مقرنس، هندسه ای از نوع خوشه ای است و سوق آن به بی نهایت را نشان می دهد که از هندسهٔ فراکتال نشأت گرفته است. در عین حال تفاوت هایی بین طرح خطی و الگوی مدل عینی وجود دارد که احتمالاً ناشی از سلیقهٔ هنرمند در حین اجرا بوده و یا طی مرمت های مختلف مقرنس ایوان مقصورهٔ مسجد گوهرشاد یا الگوی خطی ایجاد شده است.

شکوه بر باد رفته ایوان مدائن از دیرباز تاثر روحی بینندگان این بنای تاریخی را به دنبال داشته است. خیام، بحتری، خاقانی، شیخ رضا طالبانی و معروف الرصافی از جمله کسانی هستند که حاصل تاثرات و انفعالات درونی خود را از مشاهده بازمانده های این بنای سترگ در سروده هایی نغز و پر مغز ارایه داده اند که در این میان سروده خاقانی به دلیل سادگی و روانی، فرم و محتوای اثر و موتیف تاثر برانگیز آن از اهمیت خاصی برخوردار است. هدف این پژوهش پاسخ به این پرسش است که آیا خاقانی - آن گونه که بسیاری از پژوهشگران معاصر پنداشته اند - این چامه را بر اساس حس میهن دوستی سروده یا بی اعتباری دنیا و عبرت گرفتن از آن عامل سرایش این چامه به شمار می رود. نتیجه نشان خواهد داد که با این پژوهش می توان به درک درست تری از این چامه دست یافت.

قصیده ی ایوان مداین خاقانی، از قصاید زبیای شعر فارسی می باشد که خاقانی، پس از بازگشت از سفر دوم خود از حج، بر اساس حس وطن پرستانة خود به سرایش آن پرداخته است و در آن به عبرت گرفتن از ویرانه های باقی مانده ی آن قصر، توصیه می نماید. اما ابونواس، شاعر ایرانی الاصل، در دربار خلفای بغداد، از جمله قدیمی ترین افرادی است که در دو قصیده ی تاریخی خود، بر اساس عرق ملی، به برخی رسوم پادشاهان ساسانی اشاره می کند و چون خاقانی آن ها را مایه ی عبرت می داند؛ وی در اشعار دیگر خود نیز به پادشاهان ساسانی و رسوم آنان می نازد. پس از ابونواس، بحتری، شاعر عرب که یکی از هنرهای وی، توصیف اماکن زیبا و تاریخی بوده است، در قصیده ای زیبایی های این کاخ عظیم را به تصویر کشیده است. خیام، نیز در رباعی مشهور خود، نسبت به این کاخ سترگ که، جایگاه گرگ و روبه، شده است، افسوس می خورد.

در این مقاله مروری، یک مطالعه مختصر روی توسعه شاخص پادماکار- ایوان و کاربردهای آن در نانو فن آوری ارائه شده است. اصل مقاله بصورت متن کامل انگلیسی، در بخش انگلیسی قابل رویت است.

خالکوبی یکی از آیین های فرهنگی کهنی است که ریشه در مذهب و آیین قربانی دارد؛ اما رفته رفته از جنبۀ آیینی-جادویی آن کاسته شده و جنبه های زیبایی و بصری آن باقی مانده است. فروبردن سوزن در پوست و ریختن مقداری از خون و نقش اسماء و علائم مقدّس بر پوست، نوعی تحملِ رنج برای حصول مقصود است و گونه ای از قربانی های معنوی است. این پژوهش که از نوع مطالعات کیفی است، می کوشد با رویکرد پدیدارشناسی با مقایسۀ خالکوبی های سنّتی و امروزی، گوشه هایی از فرهنگ و باورهای مردم ایوان را که در نقوش خالکوبی انعکاس یافته است، بررسی کند. روش نمونه-گیری، گلوله برفی است که با استفاده از مصاحبۀ نیمه ساختاریافته، نقّوشِ کهن و نوین مربوط به خالکوبی را میان دویست-وبیست نفر از افرادِ کهنسال و جوانِ شهرستان ایوان و شش روستای آن، بررسی کرده است. نتایج پژوهش که طی پنج ماه انجام گرفت، نشان می دهد: در خالکوبی های سنّتی، اغلب جنبۀ درمانی، دفع چشم زخم، یادآوری خاطرات عاشقانه، یادبودِ مرگ عزیزان، شجاعت و اتحاد با توتم مورد توجه بود؛ امّا در خالکوبی های امروزی(تاتو) جنبه های اعتراضی، هنری و جلب توجه دیگران اهمیّت دارد. در خالکوبی های سنّتی، تصاویر حیواناتی چون گَوَزن، شیر، مار، عقاب؛ اسامی ائمه، معشوق و مادر اهمیّت داشت؛ ولی در خالکوبی های امروزی، تصاویر عقاب، خفاش، خرس، قهرمانان ورزش های رزمی، گل(چندبُعدی) و نوشته هایی با مضامین سرخوردگی رایج است. دیگر اینکه رویکردِ قابل توجهی که در خالکوبی های امروزی دیده می شود، توجه به علایم مربوط به مسیحیّت و شیطان پرستی است که اغلب به صورت نقش های صلیب، گل و داس یا شَبَهی است که داسی بلند در دست دارد.

حجاری نقش برجسته های صخره ای از هزاره سوم ق. م در ایران رواج داشته است. در دوره ساسانی نقش برجسته ها از نظر فرم، ظرافت تراش، پرداختن به جزییات، ایجاد تزیین، نمایش موتیف های پوشاک و حتی به کار بردن نمادهای ایرانی و غیر ایرانی (یونانی)، از تمامی ادوار پیش از خود برتری و تنوع بیشتری می یابند. ایوان بزرگ تاق بستان دارای چهار صحنه با مضامین تاج ستانی، صحنه رزم انفرادی پادشاه، صحنه شکار و موسیقی و ضیافت در فضای داخلی و نمای بیرونی آن است. بیشتر پژوهشگران معتقدند که تمامی نقوش ایوان بزرگ متعلق به دوره خسرو دوم پادشاه ساسانی است. این نوشته در پی پاسخ به این پرسش است که نقوش ایوان بزرگ دارای چه معانی و رموزی و کارکرد ایوان چه بوده و بعد چهارم چگونه در آن تصویر شده است؟ هدف از این پژوهش تحلیل مضامین و شناسایی رموز نگاره های ایوان بزرگ و ایجاد پیوند معنایی میان صحنه-های گوناگون این اثر است. یافته ها حاکی از آن است که ایوان بزرگ، گور نمادین خسرو دوم و نقوش آن بیانگر روایتی از چهار مرحله از زندگانی خسرو دوم در چهار صحنه مختلف می باشد؛ این مراحل صحنه هایی از تاج ستانی تا مرحله مرگ پادشاه است. با این تفسیر بُعد چهارم که تصویر نمودن زمان و حرکت و معنا در تصاویر می باشد، در ایوان بزرگ تاق بستان مشاهده می شود. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی بوده و داده ها از طریق منابع کتابخانه ای جمع آوری شده است.